Waardegerichte zorg: de toekomst voor de eerstelijnszorg?
arrow_drop_up arrow_drop_down
27 maart 2019 

Waardegerichte zorg: de toekomst voor de eerstelijnszorg?

Het is nog maar de vraag of de eerste lijn in de huidige structuur, de organisatie en kwaliteit van zorg kan verbeteren, laat staan een bijdrage kan leveren aan de reductie van zorgkosten. Dat heeft zo zijn grens. Laten we het eens over een andere boeg gooien; kostenreductie, dat mag nooit het doel zijn voor de eerstelijnszorg.

De laatste jaren is er in Nederland veel discussie over de betaalbaarheid van de zorg. Die staat onder druk. Vooral door de toename van kwetsbare ouderen, maar ook door de stijging van het aantal chronisch zieken en de ontwikkeling van nieuwe, effectieve en tegelijk  kostbare behandelmethoden. De eerstelijnszorg zet zijn beste beentje voor. Door de druk van buitenaf om de zorgkosten te drukken en alsmaar te innoveren, komen huisartsen en andere zorgverleners echter handen tekort.

Stijgende zorgkosten door stijgende zorgvraag

Op het moment krijgen veel zorgverleners een vergoeding per geleverde behandeling. Dit houdt in dat bij een stijgende zorgvraag de kosten in de gehele gezondheidszorg stijgen. Zoals Porter en zijn medeauteurs in hun artikel ‘Redesigning Primary Care: A Strategic Vision to Improve Value By Organizing Around Patients’ Needs’ (Health Affairs Vol. 32, No. 3:2013) beschrijven, leidt een betaling per behandeling tot meer kosten en werkt tegengestelde belangen in de hand.  De zorgverleners moeten zich kunnen bezighouden met de waarde die de zorg voor de patiënten heeft. Zie ook de blogreeks van Roset.

Waardegedreven zorg

In het artikel beschrijft Porter de patiëntwaarde als: “de voor de patiënt behaalde resultaten gedeeld door de kosten die zijn gemaakt om deze resultaten te behalen”. De opbrengst van een behandeling verschilt per individuele patiënt. Voor de één is een snelle diagnose belangrijk, voor de ander de mate van herstel of goede voorlichting. Dit maakt het lastig om de exacte patiëntwaarde vast te stellen. Toch is het belangrijk om binnen de eerstelijnszorg deze toegevoegde waarde te kunnen aantonen. Zo kunnen zorgverleners ook naar waarde worden beloond. Deze visie heet ‘Value-based Healthcare’ of waardegedreven zorg.

Het verschil tussen het traditionele zorgmodel en het waardegedreven zorgmodel is dat de zorg bij de laatste rondom de patiënt wordt georganiseerd. De zorgverlener en de patiënt doorlopen de hele zorgcyclus aan de hand van een reeks vooraf gedefinieerde (objectieve) zorgbehoeften. Met als uiteindelijke doel om met toenemende efficiëntie de gezondheidsresultaten te verbeteren.

Onvoldoende transparantie rondom kwaliteit

De kwaliteit van de eerstelijnszorg wordt nu al volop gemeten. Bijvoorbeeld via enquêtes die anoniem door patiënten kunnen worden ingevuld. De praktijk krijgt een overzicht van de patiëntbeleving via de zorgverzekeraar, maar zelden praktische tips om de dienstverlening te verbeteren. Of de kwaliteit van de praktijk wordt vastgesteld via een behandelgemiddelde. Ligt het behandelgemiddelde van de praktijk boven het gemiddelde in de regio? Dan staat de praktijk gelijk onder verscherpt toezicht van de zorgverzekeraar. Data van andere praktijken wordt niet openbaar gemaakt. En hoe die berekeningen van de zorgverzekeraar tot stand komen? Dat is hun kleine geheimpje.

Binnen de eerstelijnszorg worden veel kwaliteitsmetingen gedaan. De vraag is of deze daadwerkelijk de kwaliteit van de geleverde zorg weergeven. Een behandelgemiddelde hangt af van de complexiteit van de casuïstiek. Enquêtes laten veel patiënten links liggen, waardoor de resultaten een vertekend beeld kunnen geven. Bovendien worden al deze resultaten niet openbaar gemaakt zolang de resultaten beneden peil zijn. Hoe kunnen praktijken dan van elkaar leren om hun zorgverlening te verbeteren?

Waardegedreven zorg heeft als uitgangspunt waarde toe te voegen voor de patiënt. Deze waarde wordt vastgesteld door de geleverde zorguitkomsten te delen door de gemaakte kosten. Deze waarde moet transparant en inzichtelijk zijn, zodat de geleverde waarde kan worden beloond in plaats van de behandeling of het volume van de geleverde zorg. De patiënt dient actief betrokken te worden bij het definiëren van de voor hem belangrijke zorguitkomsten. Hierdoor staat de patiënt centraal en wordt de behandelaar beloond voor het toevoegen van waarde. De kwaliteit is hierdoor voor alle betrokkenen duidelijk zichtbaar.

De patiënt staat centraal, toch?

De betrokkenheid van de gebruiker is in geen enkele sector zo laag als in de gezondheidszorg. Tegenwoordig laten mensen zich informeren over de aankoop van een huis, auto of mobiele telefoon. Maar wanneer een patiënt zich interesseert voor mogelijke behandelingen, moet hij zich door een enorme hoeveelheid informatie worstelen om hier meer over te weten te komen. Medische kennis is niet gemakkelijk toegankelijk wanneer je geen achtergrondkennis hebt. Patiënten zijn daarom volledig afhankelijk van de behandelaar om zich te laten informeren over de best mogelijke behandeling.

De laatste jaren zijn er veel patiëntenfolders ontwikkeld. Ook is veel informatie te vinden via het internet. Met die kennis is de patiënt echter nog niet direct in staat om een juiste diagnose en juiste behandeloptie te kiezen. De dialoog tussen patiënt en behandelaar moet zorgen voor een grotere betrokkenheid van de patiënt bij de behandeling. Binnen de visie van waardegedreven zorg bepaalt de patiënt zijn eigen uitkomstwaarden, waarmee de behandelaar en patiënt samen aan de slag gaan. Dit zal ten goede komen aan de kwaliteit van de geleverde zorg en de behandelresultaten verbeteren.

Wat als de eerstelijnszorg niet innoveert?

Binnen het huidige zorgmodel blijven de zorgkosten jaarlijks stijgen. De patiënt blijft lijdend voorwerp in een behandeling waar de behandelaren over beslissen. Elke behandelaar trekt hierin zijn eigen plan, waardoor de patiënt verschillende kanten op wordt gestuurd. Praktijken worden afgerekend op ondoorzichtige, niet objectief vastgestelde kwaliteitsmetingen. De roep om verandering komt van binnen de eerstelijnszorg, maar ook van buitenaf wordt er druk opgelegd om te innoveren. De verandering is al gaande, op kleine schaal. De overstap van een traditioneel model naar waardegedreven zorg is reeds begonnen.

Door deze transitie ontstaat er een transparanter zorgaanbod, waarbij kwaliteit en kosten met elkaar in de juiste verhouding staan. Dit is een transactiemodel dat we ook uit andere sectoren kennen. Kosten en kwaliteit worden constant verbeterd door de druk van de vragers en de wensen van de patiënt. Zorgaanbieders met de beste proces- en behandeluitkomsten verwerven zo de beste positie in hun verzorgingsgebied.

De vraag is niet of verandering noodzakelijk is, maar wanneer en hoe dit het beste kan worden vormgegeven. Dat vraagt om samenwerking tussen alle betrokken partijen. De input van zorgverleners, zorgverzekeraars en patiënten is hierbij onmisbaar. In het volgende blog beschrijven we de barrières die eerstelijnspraktijken moeten overwinnen om de overstap te kunnen maken.

In een serie van zes blogs beschrijven we hoe de verandering van het huidige zorgmodel naar waardegedreven zorg in de eerstelijnszorg kan worden gerealiseerd.

Over de schrijver
Wat ik graag doe is; goede en waardegedreven zorgorganisaties bouwen, mensen en organisaties te helpen groeien met een duidelijk doel voor ogen. In de zorgsector heb ik uitgebreide bedrijfskundige en strategische ervaring. Vanaf mijn 30ste heb ik vele leidende rollen mogen vervullen. Zowel in een ziekenhuisorganisatie, in de eerstelijnszorg, bij een zorgverzekeraar en bij een VVT organisatie. Ik heb vele samenwerkings-opdrachten en projecten op strategisch bestuurlijk niveau - procesmatig geregisseerd. Aan de wieg gestaan van diverse zorg ‘start-ups’. Vanuit verschillende rollen en verantwoordelijkheden loods ik zorgorganisaties door taaie en moeilijke momenten in hun veranderambities. Verantwoordelijkheid nemen en een rol “spelen” in het stimuleren van waardegedrevenzorg en innovatie is het vakgebied waarin ik beweeg. Met een explorerende blik kijk ik naar situaties en naar de wereld. De mening van anderen vind ik belangrijk voor het bereiken van inclusieve en duurzame besluiten. Met een herkenbare zakelijke en bedrijfsmatige aanpak. Met open vizier, maar ook met gevoel voor politieke verhoudingen. Daarin ben ik doelgericht maar heb oog voor de praktische vertaling naar een werkbare situatie en het realiseren van resultaten. Mijn expertise gebieden zijn: - Procesoptimalisatie binnen zorgorganisatie en in zorgnetwerken; - Innovatie management; - Waardegedrevenzorg voor de eerstelijnszorg (VBHC).
Reactie plaatsen